Problem zachorowalności i umieralności dzieci był przedmiotem troski lekarzy w wielu krajach Europy XIX wieku. Największe skupiska zakażeń obserwowano w sierocińcach, gdzie chore dzieci przebywały najczęściej obok zdrowych z powodu braku miejsca. Sytuację udało się zmienić utalentowanym lekarzom, w tym znanej polskiej postaci, profesorowi Maciejowi Leonowi Jakubowskiemu. To dzięki jego staraniom w 1872 r. w Krakowie powstał założony przez niego szpital dziecięcy, informuje portal ikrakow.net. Była to trzecia placówka pediatryczna na świecie; pierwszą był Szpital Dziecięcy św. Zofii we Lwowie w 1845 roku, a drugą Szpital im. Kopernika w Warszawie w 1869 roku. Natomiast placówka dziecięca w Krakowie przeszła do historii jako Szpital dziecięcy im. św. Ludwika.
Maciej Jakubowski: szalona próba ratowania dzieci
Warto podkreślić, że decyzja dr. Macieja Leona Jakubowskiego nie była przypadkowa. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego przez kilka lat szkolił się za granicą, a pierwsze doświadczenia zdobywał w Szpitalu dziecięcym im. św. Anny w Wiedniu. Jakubowski miał szczęście zdobywać doświadczenie pod okiem wybitnego profesora Franciszka Mayera. Następnie pracował we wzorcowym szpitalu dziecięcym w Pradze pod kierunkiem słynnego czeskiego pediatry, profesora Josefa Loschnera. Ostatecznie szlifował swoją wiedzę i doświadczenie w szpitalach dziecięcych w Paryżu, który w tamtym czasie był znanym ośrodkiem pediatrycznym, do którego przyjeżdżali studiować założyciele szpitali dziecięcych z całej Europy.
Jakubowski wrócił do ojczyzny z solidnym zasobem wiedzy i cennym dla lekarzy dziełem „Rzut oka na dzieje piśmiennictwa i zakłady pediatryczne”. To właśnie w czasie jego powrotu polski rząd próbował rozwiązać problem śmiertelności niemowląt, która w przytułkach wynosiła od 50% do 80%. Często wybuchały epidemie, które odbierały rodzinom krakowian ich dzieci. Eksperci Komisji Edukacji Narodowej i profesorowie Uniwersytetu Krakowskiego proponowali własne rozwiązania, debatę jednak zakończyła propozycja pediatry Jakubowskiego.
Pierwsze kroki: utworzenie szpitala
Profesor zaproponował utworzenie oddzielnego szpitala dziecięcego i podjął się szkolenia lekarzy, ponieważ w tamtym czasie brakowało informacji na temat leczenia dzieci. Podawano im te same leki, co dorosłym, ale w mniejszych dawkach, co często prowadziło do zgonów. Pan Jakubowski dobrze o tym wiedział.
Oddział został po raz pierwszy otwarty w 1864 roku w szpitalu im. św. Łazarza. Kilka lat zajęło stworzenie personelu lekarskiego i znalezienie pieniędzy na budowę nowego, oddzielnego szpitala dziecięcego. Entuzjastom udało się utworzyć Towarzystwo opieki szpitalnej dla dzieci w Krakowie, założone przez filantropkę panią Czartoryską.
Fundacja była darem dla profesora Jakubowskiego od Anny Helcel, która przekazała 20 000 zł. Swoje fundusze przekazali także pani Czartoryska, profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, ksiądz Albin Dunajewski oraz kupiec Zygmunt Pusłowski. Nie ustępowali też urzędnicy, ludzie różnych zawodów i klas miasta. Nazwa szpitala została wybrana wspólnie przez wszystkich fundatorów – “Szpital dziecięcy im. św. Ludwika w Krakowie”.
Lata budowy i rozwoju
Kamień węgielny wmurowano w lipcu 1874 roku w dzielnicy Wesoła przy ulicy Krzyżowej. Pierwszy pawilon z 72 łóżkami został zaprojektowany przez architektów Wincentego Schella i Antoniego Łuszczkiewicza i oddany do użytku w maju 1876 roku. Budynek został poświęcony przez jednego z patronów, księdza Albina Dunajewskiego. Tak mała liczba miejsc nie mogła jednak rozwiązać problemu, a więc w 1882 roku oddano do użytku kolejny pawilon na 100 miejsc, zaprojektowany przez architekta Tomasza Prylińskiego. To pomogło spowolnić wzrost zachorowalności i umieralności dzieci w Krakowie.
Widząc skuteczność nowego szpitala dziecięcego, inni obywatele zaczęli bardziej angażować się w tworzenie instytucji pediatrycznych. W 1889 roku otwarto oddział dla noworodków i niemowląt z 20 łóżkami, a rok później poliklinikę dziecięcą. W 1896 r. wybudowano oddzielny pawilon gospodarczy z własną kuchnią i pralnią. W tym czasie szpital im. św. Ludwika posiadał 5 oddziałów: noworodkowy, zakaźny, gruźliczy, poliklinikę dziecięcą oraz oddział chirurgiczny z salą operacyjną. Profesor Jakubowski osobiście przeprowadzał skomplikowane operacje. Szpital św. Ludwika był wówczas wzorcowy pod względem diagnostyki i leczenia, a także działalności naukowej i pedagogicznej, gdyż profesor kontynuował nauczanie podstaw pediatrii krakowskich lekarzy.
Wyniki szpitala
Liczby pokazują, jak bardzo miasto potrzebowało takiej placówki. W ciągu pierwszych 25 lat działalności szpital przyjął 24 210 dzieci poniżej 12 roku życia, w tym 3 286 niemowląt. Co ciekawe, tylko 43% małych pacjentów pochodziło z Krakowa, resztę stanowili mieszkańcy krajów europejskich przywiezieni przez rodziców. Nic dziwnego, bo sława słynnego pediatry Jakubowskiego i jego szpitala szybko rozeszła się po świecie. W ciągu 25 lat działalności śmiertelność noworodków w mieście spadła do 15%, co jak na tamte czasy można nazwać cudem.
Szczególnie imponujący był fakt, że 33% niemowląt chorowało na choroby zakaźne, które rzadko kiedy udawało się przeżyć. Jednak profesor Jakubowski praktykował surowice przeciwko błonicy i ospie, a także prowadził szczepienia. W latach 1877-1884 na samą ospę umierało do 50% polskich dzieci, a w 1887 r. dzięki szczepieniom wszystkie dzieci przeżyły. Według danych Szpitala św. Ludwika w ciągu 25 lat działalności udzielono 88 068 porad lekarskich, których udzielał nie tylko profesor Jakubowski, ale także inni lekarze.
Kolonia lecznicza dla dzieci w Rabce
Profesor Maciej Jakubowski publikował wyniki swoich prac i badań medycznych w sprawozdaniach Towarzystwa Pomocy Szpitalnej. Nie ograniczył się do pracy w szpitalu dziecięcym, ale w 1887 roku zorganizował sanatorium, które w dokumentach figurowało jako “Kolonia lecznicza dla dzieci skrofulicznych w Rabce”. Młodzi pacjenci byli tam poddawani leczeniu balneologicznemu i klimatycznemu według metodyki profesora. Jakubowski osobiście nadzorował ten proces i pozostał kuratorem placówki do ostatnich swoich dni.
Skuteczność leczenia sanatoryjnego doprowadziła do wzrostu liczby pacjentów. Konieczne było stworzenie dodatkowych miejsc w kolonii. Później, w 1904 r., otwarto podobną instytucję w Kolonii, przestronny budynek ze 100 łóżkami nazwany „Pod św. Józefem”. Była to pierwsza z sieci wielu przychodni i sanatoriów dla dzieci chorych na gruźlicę.
Osiągnięcia profesora Jakubowskiego
Warto podkreślić, że z osiągnięć profesora Jakubowskiego korzystały wszystkie placówki pediatryczne w Polsce. Ratował on dzieci nie tylko przed ospą i błonicą. Do jego pionierskich osiągnięć należy zaliczyć zastosowanie tracheostomii i intubacji w leczeniu bólu gardła i błonicy, śródrdzeniowe wstrzykiwanie surowicy w celu zdiagnozowania zapalenia opon mózgowych, badania nad biegunką dziecięcą, gruźlicą, rozwojem umysłowym dzieci oraz wprowadzenie pasteryzacji mleka. Lekarze z wielu europejskich miast studiowali pod kierunkiem Jakubowskiego, a zdobyte przez nich doświadczenie pozwoliło lekarzom powstrzymać falę zachorowalności i śmiertelności dzieci w innych krajach. Wśród studentów profesora było również wielu innowatorów, którzy zidentyfikowali nowe obszary działań diagnostycznych i terapeutycznych.
Na początku XX wieku
Przez lata Szpital św. Ludwika nie ustawał w ratowaniu dzieci. W XXI wieku jest regionalną specjalistyczną placówką medyczną, która zapewnia opiekę stacjonarną oraz posiada specjalistyczne poradnie w Krakowie i Radziszowie. W placówce pracują najlepsi specjaliści o różnych profilach, którzy są w stanie pomóc w skomplikowanych diagnozach. Oferują nawet leczenie tak rzadkich chorób jak mukopolisacharydoza, choroba Gauchera, choroba Fabry’ego oraz enzymatyczną terapię zastępczą. Tak więc, zakładając szpital dziecięcy, profesor Jakubowski nie mógł sobie nawet wyobrazić, czym jego „dziecko” stanie się wiele lat później. Ale z pewnością byłby z niego bardzo dumny.