Zachowanie dziedzictwa farmaceutycznego jest ważnym elementem pamięci kulturowej, ponieważ apteka z minionych wieków to nie tylko miejsce, gdzie wytwarzano i wydawano leki, ale także ośrodek wiedzy, nauki i humanizmu. Odtworzenie historii tych miejsc i ludzi, którzy za nimi stali, pozwala lepiej zrozumieć ewolucję medycyny, a także uhonorować wkład farmaceutów w rozwój społeczeństwa. Zachowanie tego dziedzictwa to nie tylko archiwizowanie faktów, ale żywa praca ze źródłami, zabytkami i przestrzeniami, które kształtują tożsamość zawodu. Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie pełni rolę swego rodzaju pomostu między historią a teraźniejszością nauki farmaceutycznej, przechowując w swoich murach liczne cenne eksponaty z różnych epok historycznych. W muzeum znajduje się kartonowe pudełko na leki z apteki „Pod Koroną”, które zostało wyprodukowane w fabryce pudełek Jana Pacanowskiego, pisze ikrakow.net.
Ponad półtora wieku historii
Założona w 1765 roku krakowska apteka „Pod Koroną”, która prowadziła swoją działalność farmaceutyczną przez ponad półtora wieku, kilkakrotnie zmieniała nazwę. W dokumentach archiwalnych spotyka się nazwę „Pod Złotą Koroną”, a rzadziej „Pod Trzema Koronami”.
Początkowo apteka mieściła się w kamienicy pod numerem 28, w zachodniej części Rynku Głównego. Pod tym adresem apteka działała przez 115 lat. Już w 1878 roku została przeniesiona do sąsiedniej kamienicy na Rynku Głównym pod numerem 22, gdzie funkcjonowała przez kolejne siedem dekad — aż do 1955 roku. Obie kamienice, w których działała apteka, mają średniowieczne korzenie (pochodzą z XIV wieku) i są ważną częścią dziedzictwa architektonicznego Krakowa. Oczywiście w wyniku późniejszych przebudów wygląd kamienic się zmieniał, jednak zachowały się ryciny, plany architektoniczne i inne dokumenty, które dają wyobrażenie o tym, jak wyglądały te budynki w czasach, gdy działała w nich apteka „Pod Koroną”.
Dziś można zobaczyć wnętrza dawnej apteki praktycznie w pierwotnym kształcie. Stało się to możliwe dzięki starannej renowacji i zostały one ponownie otwarte dla publiczności.
Pierwszy właściciel apteki
Pierwszym właścicielem apteki „Pod Koroną” był Karol Lieke (Licke, Leike) rodem ze Śląska, który urodził się w 1739 roku, a zmarł w 1791 roku.
Otrzymał obywatelstwo miejskie w Krakowie na podstawie dokumentów poświadczających jego prawowite pochodzenie. W tym celu Karol Lieke uroczyście złożył przysięgę przed wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego — taka praktyka była częścią wymaganej procedury — i za rekomendacją honorowego konsula krakowskiego Michała Schasstera zapłacił składkę w postaci „prochu i armaty” w wysokości 40 florenów polskich.
Apteka rozpoczęła swoją działalność w 1765 roku za zgodą Wydziału Medycznego Akademii Krakowskiej, co było możliwe dopiero po oficjalnej kontroli. Świadczy to o tym, że zarówno wnętrze lokalu, jak i kwalifikacje zawodowe jego właściciela w pełni odpowiadały ówczesnym standardom zawodowym, przewidzianym dla aptekarzy.
Wkrótce potem Karol Lieke poślubił Wiktorię Avedik — córkę zamożnego kupca krakowskiego. Uroczysta ceremonia ślubna odbyła się 25 lipca 1767 roku w kościele Mariackim. Małżeństwo pobłogosławił wuj panny młodej — Szymon Avedik, który pełnił funkcję kustosza kolegiaty w Pilicy.
Zgodnie z zapisami z 1774 roku, przechowywanymi w archiwach Uniwersytetu Jagiellońskiego, Karol Lieke (syn Bernarda) uzyskał stopień doktora nauk prawnych, podobnie jak jego kolega Józef Toriani z apteki „Pod Złotym Karpem” (na Rynku Głównym, 11). W swoim czasie Karol Lieke był członkiem Rady Miejskiej Krakowa. Ogólnie cieszył się dużym autorytetem w społeczności krakowskiej i wielokrotnie pełnił zaszczytne funkcje. W październiku 1778 roku wszedł w skład specjalnej komisji, powołanej z inicjatywy Komisji Edukacji Narodowej, której zadaniem było przeprowadzanie kontroli aptek świeckich, działających w Krakowie w tamtym czasie.
Karol Lieke, oprócz działalności farmaceutycznej, pełnił również funkcję kasjera i dyrektora manufaktury sukna, założonej w 1786 roku przez księcia Wacława Sierakowskiego (1741-1806). Jednak kilka lat po rozpoczęciu działalności fabryki Lieke znalazł się w centrum skandalu — oskarżono go o nadużycia finansowe, które rzekomo doprowadziły do bankructwa przedsiębiorstwa. W rezultacie stracił nie tylko swój majątek, ale także dobrą reputację. Niemniej jednak, w swoim testamencie z 26 maja 1791 roku, Karol Lieke nalegał na swoją niewinność, podkreślając, że sumiennie prowadził księgowość fabryki i zainwestował w jej rozwój 1500 złotych z własnych środków. Pieniądze te prosił, aby po jego śmierci zwrócono jego spadkobiercom.
Po śmierci Karola Lieke apteką zarządzał jego syn Wojciech Lieke, który przez ponad dwanaście lat pełnił również zaszczytną funkcję sędziego pokoju.
Lekarstwa i preparaty kosmetyczne
W aptece „Pod Koroną” szkolili się młodzi uczniowie, którzy po odbyciu obowiązkowej praktyki i pomyślnym zdaniu egzaminu przed Radą Farmaceutyczną uzyskiwali kwalifikacje subfarmaceuty — młodszego specjalisty w dziedzinie farmacji.
Wojciech Lieke pozostał właścicielem apteki do 1860 roku. Już 6 stycznia 1861 roku budynek na Rynku Głównym 28 został sprzedany Wiktorii Heggenberger, córce kupca Fischera. Zarządzanie apteką przejął mąż Wiktorii, farmaceuta Marceli Heggenberger.
Siedem lat później, 1 stycznia 1868 roku, Heggenberger oddał aptekę w dzierżawę farmaceucie Bogdanowi Hoffowi, rodowitemu mieszkańcowi Lublina.
Kolejna zmiana właściciela apteki „Pod Koroną” nastąpiła 1 stycznia 1872 roku, kiedy to placówka przeszła w ręce magistra sztuk, farmaceuty Józefa Trauczyńskiego i jego żony Heleny z Borkowskich.
Sześć lat później, w 1878 roku, państwo Trauczyńscy przenieśli aptekę do nowej lokalizacji — do kamienicy na Rynku Głównym 22. Ten krok zapoczątkował nowy okres w historii apteki.
Należy szczególnie zaznaczyć, że Józef Trauczyński był pierwszym farmaceutą w Krakowie, który zorganizował produkcję gotowych leków. W 1878 roku jako jedyny spośród krakowskich aptekarzy odpowiedział na apel Komisji Przemysłowej, by zaprezentować swoje produkty do oceny. Asortyment Trauczyńskiego był dość szeroki, jednak największą popularność zyskał jego autorski środek — „Balsam zdrowia”. Oprócz leków zajmował się również produkcją preparatów kosmetycznych.
Wysoka jakość jego produktów była wielokrotnie doceniana na różnych wystawach.
Po śmierci Józefa Trauczyńskiego w 1885 roku jego rodzina oddała aptekę „Pod Koroną” w dzierżawę Stanisławowi Kowalskiemu, a współdzierżawcą był Władysław Bełdowski. W 1892 roku aptekę przejął Józef Szleniczkowski — zięć Trauczyńskiego, który prowadził ją do 1896 roku. Właśnie wtedy jej właścicielem został Franciszek Ksawery Mikucki (1867–1926), znany magister farmacji, wysoko ceniony w środowisku zawodowym.
Po śmierci Mikuckiego w 1926 roku, rok później aptekę odziedziczyła rodzina Erlichów. Edmund Erlich zarządzał apteką aż do wybuchu II wojny światowej. W czasie okupacji niemieckiej apteka została przekazana pod kontrolę tak zwanego „komisarza” o nazwisku Kuźmowicz, jednak żadne wiarygodne informacje o nim się nie zachowały.
W latach powojennych, około 1950 roku, aptekę w dzierżawę przejęła Rada Miejska Krakowa (poprzez zarząd likwidacyjny dzielnicy). Ostatnia strona w historii tego zakładu farmaceutycznego została odwrócona w 1955 roku, kiedy to apteka została ostatecznie zamknięta.