{"id":14012,"date":"2023-04-29T22:19:23","date_gmt":"2023-04-29T20:19:23","guid":{"rendered":"https:\/\/ikrakow.net\/?p=14012"},"modified":"2023-11-04T20:15:39","modified_gmt":"2023-11-04T19:15:39","slug":"jak-czarna-smierc-szalala-w-krakowie-historia-epidemii-dzumy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/eternal-jak-czarna-smierc-szalala-w-krakowie-historia-epidemii-dzumy","title":{"rendered":"Jak Czarna \u015amier\u0107 szala\u0142a w Krakowie: historia epidemii d\u017cumy"},"content":{"rendered":"\n

W historii Krakowa by\u0142o wiele epidemii, kt\u00f3re wyrz\u0105dzi\u0142y znaczne szkody mieszka\u0144com miasta. Najbardziej wyniszczaj\u0105ce by\u0142y: cholera, d\u017cuma, ospa, grypa hiszpanka, ki\u0142a i koronawirusy – podaje portal ikrakow.net<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze wzmianki o wielkoskalowych chorobach wirusowych mo\u017cna znale\u017a\u0107 w \u015bredniowiecznych kronikach pochodz\u0105cych z XIV i XV wieku. W szczeg\u00f3lno\u015bci Jan D\u0142ugosz opisa\u0142 w swojej kronice masowe wybuchy zarazy w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa.<\/p>\n\n\n\n

Pisma cz\u0119sto nie precyzowa\u0142y, jaka choroba szala\u0142a w mie\u015bcie. Dlatego a\u017c do XVI wieku wiele chor\u00f3b zaka\u017anych postrzegano jako „zaraz\u0119” lub „morowe powietrze”. Wi\u0119cej o tym, jak d\u017cuma szala\u0142a w Krakowie przez wieki przeczytacie w poni\u017cszym artykule.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 d\u017cuma i jak dotar\u0142a do Polski?<\/h2>\n\n\n\n

Za powstaniem d\u017cumy w Europie stoi kilka czynnik\u00f3w. Z jednej strony zmiany klimatyczne spowodowa\u0142y pojawienie si\u0119 i rozprzestrzenianie choroby: susza i gwa\u0142towne zmiany temperatury na \u015bwiecie. Z drugiej strony by\u0142y to wojny, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 we Francji i W\u0142oszech, a tak\u017ce najazd Z\u0142otej Hordy na wschodnie tereny Europy.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze ogniska d\u017cumy pojawi\u0142y si\u0119 w Chinach. W 1331 roku choroba poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu procent mieszka\u0144c\u00f3w prowincji Hebei. Nast\u0119pnie choroba rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na Indie i Mongoli\u0119. P\u00f3\u017aniej wojska Z\u0142otej Hordy przynios\u0142y j\u0105 do Krymu, Konstantynopola i W\u0142och.<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim d\u017cuma dotar\u0142a do Europy za po\u015brednictwem kupc\u00f3w i marynarzy, kt\u00f3rzy zostali ni\u0105 zara\u017ceni. W ten spos\u00f3b epidemia szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na wszystkie kraje europejskie. Nie omin\u0119\u0142a te\u017c polskich miast.  W Krakowie epidemia wyst\u0105pi\u0142a w XIV wieku. <\/p>\n\n\n\n

D\u017cuma cz\u0119sto nazywana jest „wielk\u0105 d\u017cum\u0105”, „czarn\u0105 \u015bmierci\u0105” lub „czarn\u0105 zaraz\u0105”. Te ostatnie nazwy zakorzeni\u0142y si\u0119 w Europie ju\u017c w XVIII wieku i sta\u0142y si\u0119 powszechnie znane.<\/p>\n\n\n\n

Historia epidemii czarnej \u015bmierci w Krakowie<\/h2>\n\n\n\n

Wybuch epidemii d\u017cumy w XIV i XV wieku by\u0142 punktem prze\u0142omowym w historii Krakowa. W\u00f3wczas d\u017cuma zabija\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miasta i szala\u0142a latami. <\/p>\n\n\n\n

Przeciwko chorobie nie istnia\u0142y specjalne leki, dlatego krakowscy lekarze byli zazwyczaj bezradni. Jednak i oni znajdowali sposoby, by cho\u0107 w niewielkim stopniu pom\u00f3c pacjentowi.<\/p>\n\n\n\n

W historii zachowa\u0142 si\u0119 wizerunek lekarza w czasie zarazy: nosi on czarny p\u0142aszcz, mask\u0119 z d\u0142ugim dziobem i trzyma kij. Ten str\u00f3j zosta\u0142 wymy\u015blony, aby chroni\u0107 lekarza przed d\u017cum\u0105. W masce z dziobem znajdowa\u0142y si\u0119 olejki aromatyczne i zio\u0142a, kt\u00f3re mia\u0142y chroni\u0107 cz\u0142owieka przed zaka\u017ceniem. Laska s\u0142u\u017cy\u0142a do badania pacjenta bez dotykania go.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W mie\u015bcie podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne \u015brodki restrykcyjne, aby unikn\u0105\u0107 zwi\u0119kszenia liczby zara\u017conych. W szczeg\u00f3lno\u015bci w\u0142adze zakaza\u0142y masowych zgromadze\u0144 w miejscach publicznych. Przez pewien czas w Krakowie zamkni\u0119te by\u0142y szko\u0142y i rynki. Ludzie, kt\u00f3rzy mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 opuszczenia miasta, opuszczali swoje domy i udawali si\u0119 w poszukiwaniu ratunku od moru.<\/p>\n\n\n\n

Ulice Krakowa oczyszczano z brudu, wyp\u0119dzano \u017cebrak\u00f3w i prostytutek. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w okresie \u015bredniowiecza warunki sanitarne w mie\u015bcie by\u0142y z\u0142e. Z powodu brudu i nieczyszczonych kana\u0142\u00f3w wzros\u0142a liczba szczur\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi nosicielami d\u017cumy. To w\u0142a\u015bnie czarne szczury szybko roznosi\u0142y chorob\u0119 do ka\u017cdego domu.<\/p>\n\n\n\n

Druga epidemia d\u017cumy w Krakowie mia\u0142a miejsce w XVII wieku. W tym czasie miasto zosta\u0142o zaj\u0119te przez wojska szwedzkie, kt\u00f3re zdewastowa\u0142y miasto. Nast\u0119pnie straszliwe warunki wojenne spowodowa\u0142y wybuch nowej epidemii d\u017cumy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Chorych wynoszono poza mury, a zmar\u0142ych grzebano na cmentarzu przy ko\u015bciele \u015bw. Ma\u0142gorzaty. Wtedy te\u017c po raz pierwszy powsta\u0142 cmentarz poza miastem, a na pocz\u0105tku XIX wieku nazwano go Rakowickim. Zmar\u0142ych chowano w zbiorowych mogi\u0142ach i posypywano wapnem dla dezynfekcji. Krewnym nie wolno by\u0142o kontaktowa\u0107 si\u0119 ze zmar\u0142ymi.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie profesorowie Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 lekarstwo na chorob\u0119 lub jej zapobieganie. W szczeg\u00f3lno\u015bci naukowiec Szymon Syre\u0144ski w swoim dziele „Zielnik” proponuje stosowanie nalewek z r\u00f3\u017cnych ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

Jednak takie leczenie cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142o si\u0119 niepowodzeniem i zara\u017conych ludzi pozostawiano na samotn\u0105 \u015bmier\u0107. <\/p>\n\n\n\n

W XVII wieku, za panowania Jana Kazimierza, zwyczajowo zacz\u0119to liczy\u0107 ofiary d\u017cumy. W tym czasie zmar\u0142o oko\u0142o dwudziestu jeden tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W historii Krakowa by\u0142o wiele epidemii, kt\u00f3re wyrz\u0105dzi\u0142y znaczne szkody mieszka\u0144com miasta. Najbardziej wyniszczaj\u0105ce by\u0142y: cholera, d\u017cuma, ospa, grypa hiszpanka, ki\u0142a i koronawirusy – podaje portal ikrakow.net. Pierwsze wzmianki o wielkoskalowych chorobach wirusowych mo\u017cna znale\u017a\u0107 w \u015bredniowiecznych kronikach pochodz\u0105cych z XIV i XV wieku. W szczeg\u00f3lno\u015bci Jan D\u0142ugosz opisa\u0142 w swojej kronice masowe wybuchy zarazy […]<\/p>\n","protected":false},"author":318,"featured_media":13825,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[6150,6154,6151,5754,6149,5887,6156,6153,6152,6155],"moimportance":[31,35],"motype":[4828],"moformat":[88],"class_list":["post-14012","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-czarna-smierc","tag-historia-epidemii-czarnej-smierci-w-krakowie","tag-historia-epidemii-dzumy","tag-historie-krakowa","tag-jak-czarna-smierc-szalala-w-krakowie","tag-jan-dlugosz","tag-krakowscy-lekarze","tag-pierwsze-wzmianki-o-wielkoskalowych-chorobach-wirusowych","tag-skad-wziela-sie-dzuma-i-jak-dotarla-do-polski","tag-wybuch-epidemii-dzumy-w-xiv-i-xv-wieku","moimportance-aktualna-bilshe-roku","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-copywriting"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/318"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14012"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14513,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012\/revisions\/14513"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14012"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=14012"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=14012"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=14012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}