{"id":13982,"date":"2023-04-29T22:08:37","date_gmt":"2023-04-29T20:08:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ikrakow.net\/?p=13982"},"modified":"2023-04-29T22:08:45","modified_gmt":"2023-04-29T20:08:45","slug":"historia-epidemii-cholery-jak-krakow-walczyl-z-choroba-w-xix-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/eternal-historia-epidemii-cholery-jak-krakow-walczyl-z-choroba-w-xix-wieku","title":{"rendered":"Historia epidemii cholery: jak Krak\u00f3w walczy\u0142 z chorob\u0105 w XIX wieku"},"content":{"rendered":"\n

Krak\u00f3w jest jednym z najstarszych miast w Polsce. Dlatego te\u017c w swojej historii prze\u017cywa\u0142 wiele trudno\u015bci i pr\u00f3b. Jedn\u0105 z nich by\u0142a epidemia cholery w XIX wieku. <\/p>\n\n\n\n

Z powodu tej choroby zmar\u0142o tysi\u0105ce os\u00f3b. Poniewa\u017c lekarze nie wiedzieli, jak leczy\u0107 choler\u0119, pacjenci cz\u0119sto byli skazani na \u015bmier\u0107. O historii epidemii cholery w Krakowie czytaj w artykule na ikrakow.net<\/a> poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d pochodzi choroba i jak si\u0119 pojawi\u0142a w Krakowie<\/h2>\n\n\n\n

Historia cholery si\u0119ga kampanii Aleksandra Wielkiego w Azji w 336 roku p.n.e. Objawy choroby, kt\u00f3re s\u0105 podobne do cholery, zosta\u0142y opisane w staro\u017cytnych indyjskich \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych. Istnieje wersja, \u017ce macedo\u0144ski dow\u00f3dca r\u00f3wnie\u017c m\u00f3g\u0142 cierpie\u0107 na t\u0119 chorob\u0119, poniewa\u017c mia\u0142 podobne objawy.<\/p>\n\n\n\n

Jednak szybkie i masowe rozprzestrzenianie si\u0119 cholery na \u015bwiecie nast\u0105pi\u0142o w XIX wieku. Epidemia tej zaka\u017anej choroby rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w Indiach, zabieraj\u0105c \u017cycie wielu os\u00f3b, a nast\u0119pnie przenios\u0142a si\u0119 do Chin i Japonii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nast\u0119pnie du\u017ca liczba chorych pojawi\u0142a si\u0119 w Imperium Rosyjskim. Podczas powstania listopadowego rosyjscy \u017co\u0142nierze przynie\u015bli choler\u0119 na tereny Polski. W pierwszych tygodniach epidemii w Warszawie zachorowa\u0142o oko\u0142o 2500 os\u00f3b, z czego po\u0142owa zmar\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

W Krakowie pierwsze przypadki choroby odnotowano w 1831 roku, po czym b\u0142yskawicznie rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 po ca\u0142ej Europie. W Wielkiej Brytanii cholera by\u0142a nazywana „najlepszym reformatorem sanitarnym”, poniewa\u017c epidemia doprowadzi\u0142a do poprawy czysto\u015bci w miastach.<\/p>\n\n\n\n

Epidemie cholery w Krakowie<\/h2>\n\n\n\n

Epidemia cholery z lat 1831-1838 by\u0142a trudnym okresem w historii Krakowa. W tych latach miasto po raz pierwszy zmierzy\u0142o si\u0119 z „chorob\u0105 brudnych r\u0105k”. Tym mianem okre\u015blano choler\u0119, kt\u00f3ra najcz\u0119\u015bciej by\u0142a przenoszona przez z\u0142\u0105 higien\u0119 osobist\u0105 i z\u0142e warunki sanitarne w miastach.<\/p>\n\n\n\n

Druga fala epidemii trwa\u0142a do 1851 roku, a trzecia od 1852 do 1860 roku.\u00a0 Dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c do wybuchu epidemii na du\u017c\u0105 skal\u0119 w latach 1866 i 1873. Ostatnie masowe przejawy cholery wyst\u0105pi\u0142y w latach ’90 XIX wieku.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ponadto w czasie epidemii cholery w Krakowie pojawi\u0142y si\u0119 ogniska innych chor\u00f3b. W 1846 roku w mie\u015bcie szala\u0142 tyfus, a w 1852 roku odra. Co ciekawe, dopiero w 1883 roku niemiecki naukowiec Robert Koch odkry\u0142 spos\u00f3b przenoszenia cholery. Zbada\u0142, kt\u00f3re bakterie Vibrio cholerae wywo\u0142uj\u0105 chorob\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jak miasto walczy\u0142o z choler\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Polski historyk Ambro\u017cy Grabowski w swoich badaniach opisuje Krak\u00f3w w czasie epidemii cholery. Zauwa\u017ca, \u017ce w tym czasie na Wawelu powsta\u0142 szpital, do kt\u00f3rego przywo\u017cono chorych.<\/p>\n\n\n\n

W tym celu zatrudniano osoby, kt\u00f3re przewozi\u0142y chorych na specjalnych wozach. Towarzyszyli im zazwyczaj policjanci, kt\u00f3rzy \u015bci\u015ble kontrolowali ten proces.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnymi objawami choroby by\u0142y: wymioty, ci\u0105g\u0142e nudno\u015bci, odwodnienie, sucho\u015b\u0107 w ustach, zimne ko\u0144czyny, drgawki, niskie ci\u015bnienie krwi i temperatura cia\u0142a, sina sk\u00f3ra (szczeg\u00f3lnie na ustach), brak oddawania moczu (niewydolno\u015b\u0107 nerek) itp.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ofiary cholery by\u0142y grzebane z dala od swoich dom\u00f3w, cz\u0119sto w masowych grobach. Poniewa\u017c miasto mia\u0142o do\u015bwiadczenie z innymi epidemiami, kt\u00f3re wstrz\u0105sa\u0142y Krakowem w poprzednich wiekach, w\u0142adze pr\u00f3bowa\u0142y r\u00f3\u017cnych metod, aby ograniczy\u0107 rozprzestrzenianie si\u0119 choroby. Nie wiedziano jednak w\u00f3wczas, jak cholera si\u0119 przenosi i co j\u0105 wywo\u0142uje.<\/p>\n\n\n\n

Podczas trzeciej i kolejnych epidemii cholery w Krakowie wprowadzono pewne ograniczenia i zasady. Na przyk\u0142ad ka\u017cda rodzina musia\u0142a dba\u0107 o czysto\u015b\u0107 swojego domu i miasta. Dlatego nie wolno by\u0142o wypuszcza\u0107 zwierz\u0105t domowych z klatek i na wolno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Ponadto zabronione by\u0142o wrzucanie \u015bmieci i martwych zwierz\u0105t do szamba i jezior. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracano na wod\u0119 w studniach, kt\u00f3ra cz\u0119sto by\u0142a zanieczyszczona i stanowi\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142o cholery. Obywatele, kt\u00f3rzy podczas epidemii nie przestrzegali przepis\u00f3w, byli surowo karani.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krak\u00f3w jest jednym z najstarszych miast w Polsce. Dlatego te\u017c w swojej historii prze\u017cywa\u0142 wiele trudno\u015bci i pr\u00f3b. Jedn\u0105 z nich by\u0142a epidemia cholery w XIX wieku.  Z powodu tej choroby zmar\u0142o tysi\u0105ce os\u00f3b. Poniewa\u017c lekarze nie wiedzieli, jak leczy\u0107 choler\u0119, pacjenci cz\u0119sto byli skazani na \u015bmier\u0107. O historii epidemii cholery w Krakowie czytaj w […]<\/p>\n","protected":false},"author":318,"featured_media":13908,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[6139,6137,6136,6138,6133,5754,6134,6140,6141,6135],"moimportance":[35],"motype":[4828],"moformat":[88],"class_list":["post-13982","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-choroba-brudnych-rak","tag-epidemia-cholery","tag-epidemia-cholery-w-xix-wieku","tag-epidemie-cholery-w-krakowie","tag-historia-epidemii-cholery","tag-historie-krakowa","tag-jak-krakow-walczyl-z-choroba-w-xix-wieku","tag-jak-miasto-walczylo-z-cholera","tag-polski-historyk-ambrozy-grabowski","tag-skad-pochodzi-choroba-i-jak-sie-pojawila-w-krakowie","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","motype-eternal","moformat-copywriting"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/318"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13982"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13982\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13992,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13982\/revisions\/13992"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13982"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13982"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13982"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikrakow.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}